Lá tía tô: loại rau gia vị quen thuộc trong mỹ phẩm thảo mộc

Bạn có thể đã ăn lá tía tô cả trăm lần: bên bát cháo, cạnh đĩa bún riêu, trong rổ rau sống. Nhưng ít người để ý rằng loài lá xanh ngả tím này còn xuất hiện trên bảng thành phần của một số sản phẩm chăm sóc da. Lá tía tô là gì, vì sao nó quen thuộc đến thế với người Việt, và nó đóng vai trò gì trong mỹ phẩm? Bài viết này trả lời ngắn gọn từng câu hỏi.

Lá tía tô là gì?

Tía tô có tên khoa học là Perilla frutescens, thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae) – cùng họ với bạc hà, kinh giới, húng quế. Theo mô tả thực vật học, đây là cây thảo sống một năm, thân vuông và có lông. Lá mọc đối, hình trứng, đầu nhọn, mép có răng cưa. Lá có màu xanh lục, nhiều giống có mặt dưới ngả tím nhờ sắc tố anthocyanin. Cây có mùi thơm đặc trưng.

Loài Perilla frutescens có nhiều dạng. Theo Wikipedia, dạng crispa – gọi là tía tô ở Việt Nam, và là shiso ở Nhật Bản – có mùi dịu hơn và thường dùng làm rau gia vị.

Tía tô có nguồn gốc từ đâu và trồng ở đâu?

Vùng bản địa của loài này trải rộng khắp Đông Á, Đông Nam Á và vùng chân dãy Himalaya, trong đó có Việt Nam. Ở nước ta, tía tô được trồng chủ yếu làm rau gia vị và có mặt ở hầu hết các vùng miền, từ vườn nhà ở nông thôn đến chậu rau nhỏ ngoài ban công.

Một vài đặc điểm dễ nhận khi trồng:

• Cây thường mọc ở nơi ẩm, có bóng râm.
• Cây ra hoa vào khoảng tháng 7 đến tháng 10, hoa nhỏ màu trắng hoặc tím nhạt mọc thành chùm ở nách lá hoặc đầu cành.
• Tài liệu dược liệu ghi nhận lá thường được hái vào khoảng tháng 3–4.

Tía tô trong căn bếp và vườn thuốc nam

Trong bếp Việt, tía tô là gia vị đi kèm nhiều món: cháo, bún ốc, bún riêu, lẩu, các món cuốn rau sống. Mùi thơm đậm, hơi cay của lá làm món ăn thêm dậy vị.

Trong y học cổ truyền, lá (tô diệp), quả (tử tô tử) và thân (tô ngạnh) là những bộ phận được ghi chép trong tài liệu dược liệu. Nghiên cứu đăng trên Tạp chí Dược học (VJOL) mô tả tía tô là loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam, vị cay, tính ấm. Đây là kiến thức dân gian và dược liệu. Mỹ phẩm không phải thuốc, nên khi có vấn đề sức khoẻ, bạn hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.

Vì sao tía tô được đưa vào mỹ phẩm?

Lợi thế của tía tô nằm ở sự gần gũi: một loại lá ai cũng biết, ngửi mùi là nhận ra. Khi đưa vào sản phẩm chăm sóc cơ thể, nhà sản xuất dùng dạng chiết xuất lá tía tô (trên bảng thành phần quốc tế ghi là Perilla Frutescens Leaf Extract) thay vì lá tươi.

Cỏ Organic là tên thương hiệu. Hai sản phẩm của dòng Tía Tô đều có chiết xuất lá tía tô cùng niacinamide (vitamin B3). Theo hồ sơ công bố:

• Tía Tô Glow Body (sữa dưỡng thể, 240ml): làm thơm, dưỡng da; giúp tăng cường và cân bằng độ ẩm, duy trì độ đàn hồi, cho da trông mềm mại, mịn màng và tươi sáng hơn. Kết cấu mỏng nhẹ, dễ tán. Xem chi tiết tại Sữa dưỡng thể Tía Tô Glow Body.
• Tía Tô Glow Body Wash (sữa tắm, 200ml và 435ml): giúp làm sạch da, loại bỏ bụi bẩn, bã nhờn, duy trì độ ẩm tự nhiên, cho da mềm mại, mịn màng. Xem tại Sữa tắm Tía Tô Glow Body Wash.

Công dụng của sản phẩm đến từ cả công thức gồm chất dưỡng ẩm, chất làm sạch và các thành phần khác, không phải riêng một loại lá.

Cách dùng sản phẩm tía tô trong chăm sóc hằng ngày

Theo hướng dẫn sử dụng trên sản phẩm, một quy trình đơn giản gồm ba bước:

1. Làm ướt cơ thể, lấy sữa tắm lên bông tắm, tạo bọt rồi chà nhẹ lên da và tắm lại với nước sạch.
2. Lau khô bằng khăn bông mềm.
3. Lấy lượng sữa dưỡng thể vừa đủ, thoa từng vùng da và massage nhẹ theo chuyển động tròn.

Vài lưu ý chung với mọi mỹ phẩm: tránh để dính vào mắt (nếu lỡ dính, rửa sạch với nước), ngưng dùng nếu thấy dấu hiệu kích ứng, đậy nắp kín và bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp. Nếu da nhạy cảm, bạn có thể thử một lượng nhỏ ở vùng da nhỏ trước khi dùng toàn thân.

Có nên tự đắp lá tía tô tươi lên da?

Lá hái ngoài vườn mang theo bụi đất, hàm lượng thành phần không đồng đều, và mỗi người có cơ địa khác nhau nên da có thể phản ứng không như mong đợi. Cách đơn giản nhất để tận hưởng tía tô là dùng nó đúng chỗ quen thuộc: làm rau thơm trong bữa ăn. Với chăm sóc da, hãy chọn sản phẩm có số công bố rõ ràng và đọc kỹ nhãn trước khi dùng.

Tóm lại

Tía tô là loài thảo mộc họ Hoa môi quen thuộc, dễ trồng, gắn với bữa cơm Việt từ lâu đời. Trong mỹ phẩm, chiết xuất lá tía tô là thành phần mang dấu ấn thảo mộc, đi cùng các hoạt chất và chất dưỡng ẩm khác trong công thức. Hãy luôn đọc nhãn và dùng đúng hướng dẫn trên bao bì.